Overzicht artikelen


Dubbel kruis


Opnieuw een bijzonder voorwerp dat aandacht verdient. Het object is summier beschreven in het ZAD onder “Zwolse gewichtigheden”. In maart 1984 werd er begonnen met de sloop van verschillende panden aan de Ossenmarkt te Zwolle. Op die plaats kwamen appartementen, “Hof van Zwolle”, voor ouderen. Mooi in de binnenstad (waar echter geen kruidenier meer te bekennen is) en vlak naast de Peperbus. Wat wil je nog meer! Tijdens de sloop kwamen op verschillende plaatsen oude beerputten tevoorschijn die een schat aan voorwerpen opleverden. Een van die voorwerpen ziet u hier afgebeeld. Aan beerputten en hoe je te werk moet gaan om ze op te sporen en leeg te maken zal ik in het artikel "Schatgraverij" meer aandacht besteden.

In de vroegste tot nu toe ontdekte gemetselde beerput van Zwolle, haalde ik tussen materiaal, dat minimaal in de periode 1350-1400 gedateerd kon worden, onder andere onderstaand voorwerp naar boven. Het bleek een donker gekleurd metalen voorwerp te zijn waarin ik na het schoonmaken een aantal afbeeldingen zag staan. Het bleken 5 ingeslagen dubbele kruizen te zijn in een schild. De 2 horizontale balken zijn gelijk en doen mij denken aan het vroegste Lotharings kruis. Op Wikipedia wordt voor het Lotharings kruis aangegeven: “dat de horizontale balken eerst gelijk waren maar later werd de bovenste balk korter” (Wanneer staat er niet bij?). Op één plek was de metalen plak “doorboord” en was een rechthoekig gat gemaakt. Op een andere plaats was geprobeerd? om ook zo’n gat te maken maar waarschijnlijk kwam men er achter dat de plek niet goed gekozen was. Op de voorzijde, lijkt het of er restanten van Gotische letters te zien zijn maar misschien is “de wens de vader van de gedachte” (zie afbeelding en tekening). Omdat de kleur van het voorwerp mij intrigeerde heb ik een test laten doen en toen bleek dat het voorwerp van zilver was. De donkere patina is versterkt door de zuren die in de beerput aanwezig waren.
Over de datering nog het volgende: omdat het een zwaar voorwerp betreft zal het naar de bodem zijn gezakt en kan dus jonger zijn dat het materiaal dat er omheen gevonden is. De rest van de bijvondsten zal ik nog beschrijven in een artikel over het groene loodglas dat ook bij de vondsten behoorde evenals een klotendolk. In ieder geval wijzen de bijvondsten op een rijke bewoning ter plaatse.
De zilveren plak weegt 127,2 gram en is ongeveer 65 mm rond en 3 mm dik. Op de achterzijde zijn met een scherp voorwerp, horizontaal en verticaal, lijnen ingesneden/gekrast (bekijk de uitvergroting). De lijnen hebben een regelmatig patroon zodat ik mag aannemen dat het om een bewuste bewerking gaat. Zou het gedaan zijn om te zien of er aan het materiaal gevijld of geknoeid is? De lijnen zijn er ingemaakt nadat het rechthoekige gat gemaakt was. Dat is te zien omdat een lijn om de uitstulping van het gat heen loopt.

Is het een standaard gewicht of een pelgrimsinsigne? Misschien is er een bezoeker van deze site die mij meer kan vertellen over dit voorwerp of de wijze van merken van een zilveren plak?


Voorzijde

Achterzijde

Tekening

Verder vond ik in diezelfde put nog een metalen voorwerp dat van lood bleek te zijn. Het heeft een massa van 331.6 gram en is ongeveer 60 mm rond en heeft een bolle dikte van 12 mm. Op de afbeelding is te zien dat er een opstaande rand aanwezig is van 2,5 mm. De rand is erg geplet doordat er op geslagen is met een hamer? Of beide voorwerpen met elkaar te maken hebben?



Het Dubbelkruis

Het kruisteken verbonden aan het Pelstergasthuis wordt een ‘dubbel kruis’ genoemd. Het kruis zoals het gebruikt werd bestond uit een paal met een dwarslat (om de armen aan te spijkeren) en een stuk hout erboven om de misdaad te vermelden van de gekruisigde. Daaruit is de vorm van het dubbel kruis goed te verklaren. Een andere verklaring van de vorm is dat het is ontstaan uit een samenvoeging van het kruis van Jezus van Nazareth met het (omgekeerde) kruis van Petrus.
Ten tijde van de kruisridders waren verschillende orden dit dubbel kruis als embleem gaan voeren, zoals de Orde van de H. Lazarus en de Orde van de Heilige Geest. Deze orden hielden zich bezig met het verzorgen van zieken en gewonden. De oudste ziekenhuizen in Zuid Europa die gewijd waren aan de Heilige Geest voerden dan ook dit embleem.
Het dubbel kruis kwam en komt zeer veel voor op kerkgebouwen in Griekenland en daarbuiten en ook op kloosters en ziekenhuizen zoals in Rome, Dyon, Salzburg, Heidelberg en München. Het wapen van een universiteit in Hongarije bestaat onder meer uit een dubbel kruis. Waarschijnlijk zal dit embleem van die universiteit voortkomen uit het dubbelkruis zoals dat het wapen vormt van koning Stephan van Hongarije. Deze eerste christelijke koning van Hongarije heeft dit kruis ontvangen van Paus Silvester II in het begin van de elfde eeuw.
Eén van de legenden die antwoord geeft op de vraag hoe dit dubbel kruis ontstond op het Hongaarse wapen verhaalt dat in 1074 de griekse keizer Manuel Dukas dit kruis met kroon geschonken zou hebben aan de Hongaarse koning Gaesa I. Ook een andere legende vermeldt als herkomst het Oosten: met name Palestina.
Met een wat kortere bovenbalk wordt het dubbel kruis het Lotharingse kruis genoemd. Dat komt waarschijnlijk doordat de Neder-Lotharingse hertog Godfried van Bouillon, de belangrijkste leider van de eerste kruistocht (1061-1100) na inneming van Jeruzalem opnieuw het kruis in Palestina zou hebben geplant.
Omdat het Pelstergasthuis te maken had met verzorging van ‘hulpbehoevenden’ en haar naam verbonden had met de Heilige Geest lijkt het zeer wel mogelijk de oorsprong van het gebruik van het dubbel kruis te zoeken in de orden, hierboven genoemd, die dezelfde doelstelling hadden.