Overzicht artikelen


Wallendorf porselein


Dit jaar heb ik een lamp gekocht die gemaakt is van porselein. De lamp heeft een doorsnede van 80 cm bij de vogelarmen en bij de bovenste armen is hij 50 cm breed. De spil heeft een hoogte van 72 cm zonder het aanhangsel. Het porselein van de spil bedekt houten klossen waar uitsparingen in zitten. In deze uitsparingen worden de hangarmen met de kaarsenhouders in gestoken.


Het merk, met blauwe verf geschilderd, is aanwezig onder het glazuur van de hangarmen en in de kaarsenhouders. Het merk is een W waarvan de poten verlengd zijn. Daarboven is een 6-puntige ster? te zien. Verder is er een blindstempel op de armen aanwezig (bij de één wat duidelijker dan bij de andere). Het nummer 54 en waarschijnlijk een 'J'? zijn zichtbaar.



De handelaar waar ik deze lamp bij gekocht heb wist nog te vertellen dat aan de binnenzijde van de spil het merk ook aanwezig was en dat onder de W nog de letters FAS te lezen waren. Via Google ben ik er achter gekomen dat de verlengde W een merk is van het Wallendorf porselein. Wallendorf is een plaatsje in Thüringen. De W met de exacte ster er boven kon ik op het internet nergens vinden. Ook de letters waren niet terug te vinden. Op de site is een merk te zien die een beetje op mijn merk lijkt maar zekerheid heb ik niet.

De porseleinfabriek Wallendorf is opgericht in 1763 door Johann Wolfgang Hammann. Over de periode 1764 – 1787 is nog bekend dat de manufactuur werd opgericht samen met de porseleinschilders, (neven) Greiner. In eerste instantie werd enkel blauw-wit tafelporselein vervaardigd. Vanaf 1775 ook figuren in de Chinoiserie.
De manufactuur is nog steeds operationeel. Als manufactuurmerk werd de letter "W" gebruikt (van Wallendorf) en dit in blauw onder glazuur. Hierbij werden de benen van de W echter zolang uitgetrokken dat het merk verdacht veel op die van de gekruiste zwaarden uit Meissen leek. Het merk van Wallendorf porselein is ook bekend zonder die pootjes aan de W.

Voorbeelden van Meissen en Dresden porselein


Enkel luchters die in oude paleizen hangen

De rechter is te zien in de Kurfürstenhof


Dat is alles wat ik, en met wat hulp van Berry, over de lamp/merk te weten ben gekomen. Wie weet meer om een goede datering te rechtvaardigen? Verder wil ik graag weten of zo’n lamp, die waarschijnlijk alleen door de gegoede stand aangeschaft kon worden, iets met de kerst te maken kan hebben. Ik verwacht het niet maar misschien is er een verbinding te leggen naar de vogels zoals wij die nu in de kerstboom hebben?
Als de datering zo vroeg is als ik denk zou het dan mogelijk zijn dat de vogels en de bloemen, die op de armen zichtbaar zijn, een teken zijn om de naderende lente aan te kondigen? Een “feest van het naderende licht”?
Of heeft het meer met de symboliek te maken waar een vogel voor staat? In iedere kerstversiering verzameling zit wel een vogel en ik heb eens nagezocht wat de vogel als symbool voor betekenis heeft. Het maakt natuurlijk niet uit of die vogel van glas of porselein is. Wel maakt het uit of er een specifieke vogel afgebeeld is. Per land is het verschillend en in de oudheid zijn er ook allerlei verschillende betekenissen voor vogels geweest maar ik heb mij beperkt tot de meer van toepassing zijnde op de vogels zoals op de lamp en in de kerstboom. Enkele symboolverklaringen heb ik hieronder op een rij gezet.

Vogel: symbool van het bovenaardse en van de vrijheid waarnaar de ziel streeft.
Vogel: symbool van vrijheid; staat voor ontspanning na het werk en voor meer uit het leven halen.
De blauwe vogel staat symbool voor hulp aan zieke- en gehandicapte kinderen.
Het vogel symbool: voor de jeugd en de hoop.
Vogel, symbool voor de onsterfelijkheid.
Een felgekleurde vogel, symbool voor de Heilige Geest, reikt Beatrix een papaver aan, als teken voor de slaap.
De trotse, jonge vogel, symbool van een nieuwe jeugd en van een nieuwe toekomst voor helden.
Maar ook staat de vogel symbool voor een boodschap.
De vogel als symbool voor geluk en een lang leven.

Nog een paar betekenissen die in het buitenland van toepassing zijn:
Japan: vogel symbool voor eer en trouw.
In de Chinese cultuur is de mythische vogel zeer bekend en staat het vogelsymbool voor idealen
Egypte: “duidelijk wordt hier wel de vermenging van het zonnesymbool met het vogelsymbool genoemd, dat we later weer apart van elkaar maar wel tezamen aantreffen”.
Boeddha: Vogel ;symbool van zelfkennis.

U ziet, het is niet eenvoudig om een bepaalde betekenis aan de vogel toe te schrijven. Toch lijkt mij de jeugd, vrijheid, geluk, onsterfelijkheid en de hoop op het bovenaardse, de meeste kans te maken als symbool betekenis van de vogel. Wat het allemaal voor betekenis heeft voor de lamp kan ik niet verklaren maar het was een leuk verhaal! Niet dan? Toch duikt hier weer de naam Greiner op die in de 18e eeuw als porseleinschilder bekend is geworden. Zoals een kerstversieringverzamelaar behoort te weten is de naam Greiner al vanaf de 16e eeuw verbonden met de glasblazerijen in Thüringen. Was het (verre?)familie van elkaar? Waren er gebruiken/geheimen die vanuit de familie in de overlevering kwamen? Was de porseleinen vogel de voorloper van de vogels die aan het eind van de 19e eeuw bij de thuiswerkers van Thüringen werden geblazen? In ieder geval waren er verschillende thuiswerkers die als familienaam Greiner hadden.


Datering kerstversiering: eind 19e begin 20e eeuw


Heeft u aanvulling op dit artikel laat het mij weten. Alvast bedankt.
Egbert Dikken.