Overzicht artikelen



klik hier voor deel I



Afsluiting van de onderzoeken in Duitsland (deel II)


Vanuit het Fichtelgebergte reden we naar het zuiden en in de omgeving van Stuttgart stelde ik Netty voor om het plaatsje Altensteig te bezoeken. We waren daar toch in de buurt en als wij naar Kirnbach zouden gaan kwamen we er bijna doorheen! In het dorp staat een 13e eeuws kasteel dat in de 17e eeuw een uitbreiding heeft ondergaan. In het kasteel een museum waar een geologische collectie, de bosbouw maar ook de oude beroepen uitgebreid aan bod komen. Wel even van te voren opzoeken m.b.t. de openingstijden! Vanuit het centrum van het dorp kun je met trappen naar boven wandelen. Het is vrij steil. Met de auto kun je vlak onder de top parkeren.

Bischofsgrün

We hadden onze overnachting in Kirnbach al geregeld. Meerdere bewoners van de huizen aan de Talstrasse verhuren daar kamers en voor de kosten, 20-25 euro p.p.p.n. inclusief ontbijt, hoef je het niet te laten. Daarvoor krijg je dan een mooie kamer met douche en toilet op de kamer en ‘s morgens een ontbijt waar je de dag mee kunt doorkomen! Het dorp ligt een paar kilometer voorbij de stad Wolfach. Mooie uitzichten en je kunt er prachtige wandelingen maken als je goed ter been bent. Ik wilde daar de familie Zanger bezoeken en gelukkig leefde de oude vrouw nog.

Bischofsgrün

BischofsgrünOp bovenstaande collage ziet u aan de rechterkant twee vrouwen die op een stoel in de beek zitten. Ook hier hadden wij temperaturen van tegen de 40 graden! Wandelend vanaf ons pension naar Wolfach was prima te doen maar terug en tegen de berg op met die hitte kostte meer moeite. Vanuit Kirnbach wilden wij verschillende personen bezoeken en hoopten dat ze thuis waren. Waarschijnlijk zijn ze daar niet zo reislustig, of kwam het door de hitte?, want we troffen iedereen in huis. Omdat wij naar het openluchtmuseum in Gumbach (in deel 3 had ik per ongeluk Gutach vermeld) wilden konden we onderweg meteen Mevr. Friedlinde Heinzmann in Gutach bezoeken. Zij was de Schäppelmaakster van het dorp Gutach. Op het adres aangekomen deed zij de deur open en “sie aus Holland!”. Zo zie je maar dat je gauw bekend bent! Binnen voor de koffie en gebak en gezellig aan de babbel. Het boekwerkje liet ze ook aan haar man zien en hij vroeg waar we nog naar toe gingen. Wij antwoorden dat we nog naar het openluchtmuseum wilden. Hij vertelde dat hij daar als vrijwilliger demonstraties verzorgde. Hij maakte takkenbezems! Wij moesten onze auto maar bij hun parkeren en dan zou hij ons wel naar het 4km verder liggende museum brengen en ons binnen laten. Prima vonden we dat. Wij gaven meteen aan dat we wel terug zouden wandelen. Bij de ingang van het museum werd er even overleg gepleegd en ja hoor, onze toegang was gratis. Het bleek dat hij op het complex onderin een boerderij een werkplaats had waar we konden kijken.

BischofsgrünHet openluchtmuseum heeft een enorme aantrekkingskracht want vele touringcars stonden op de parkeerplaats en honderden mensen kwamen wij op de paden en in de zeer oude boerderijen tegen. Er was eigenlijk alles te zien dat in het verleden gebruikt werd in en rondom de boerderij maar ook waren er houtzagerijen te zien die gebruik maakten van water of stoomkracht.
Natuurlijk waren wij geïnteresseerd in de tentoongestelde Schäppels maar zagen ook andere objecten waar glaskralen in verwerkt waren.

De traditionele boerderij van het Schwarzwald met op de veranda bloeiende bloemen.


Voor de constructie van zo’n boerderij zijn veel bomen gesneuveld. Maar wat een vakwerk om zoiets te realiseren!

Bischofsgrün


President

BischofsgrünIn het plaatsje Denzlingen woont Ursula Hülse. Zij is, zoals de Duitsers het noemen, de “Geschäftsführerin vom Bund "Heimat und Volksleben". Ursula is de president van alle verenigingen die zich in Duitsland bezig houden met klederdracht/traditie. Zij zorgt er o.a. voor dat stoffen maar ook de glaskralen die gebruikt worden in de kleding aangekocht worden en op de desbetreffende plaats terecht komt. In 2012 heb ik haar voor het eerst bezocht. Het was even aftasten maar na een tiental minuten was het ijs gebroken en toen een goed gesprek gehad. Toen ik haar mijn gevonden gegevens had laten lezen kon zij zich daar wel in vinden. Ze ging op zoek in haar boeken en kopieerde wat en zo kwam ik weer aan wat gegevens die zij nooit in verband had gebracht m.b.t. datering van glaskralen in kleding. In 2016 belde ik bij haar aan en net als in Gutach werd ik meteen herkend!. Netty voorgesteld en gezellig samen met haar man over de verschillende tradities gehad. Ze was net een dag terug van een klederdrachtdag en moe. Maar toen ik haar het boek aanbood en ik haar daarmee op de foto wilde zetten mocht dat niet. Ik moest even wachten. Ze ging naar de slaapkamer en kwam terug in klederdracht. Nu mocht er een foto gemaakt worden! Ik kreeg van haar nog een stapel oude verenigingsbladen mee en zij zou proberen om iets van mijn onderzoeken gepubliceerd te krijgen in een blad. Tot op de dag van vandaag heb ik daar helaas niets meer van vernomen.

BischofsgrünTussendoor ons nog even verpoost in Wolfach. Bij mijn vorige bezoeken in 2010 en 2012 waren ze nog bezig om het museum te restaureren. Nu was het open. Een leuk klein museum in een (gedeeltelijk) oud pand. Dat “gedeeltelijk” slaat erop dat een groot gedeelte van het pand door brand verwoest is geweest en herbouwt in oude stijl. Niet alleen Schäppels waren daar te zien maar ook oude muziekinstrumenten, Middeleeuws smeedwerk en de geschiedenis van stad en land.


Bischofsgrün

Wandelend door de plaats kom je op mooie plekjes. Teveel om hier allemaal te laten zien maar een enkele mag toch wel

Bischofsgrüns Avonds zijn er vaak traditionele concerten maar ook dansdemonstraties op de binnenplaats van het museum.

Als het donker is kun je deelnemen aan een rondleiding door de stad. Deze wordt gedaan door een “monnik”.

In meerdere Duitse steden lopen deze “monniken”. Een aardige bijverdienste waar ze zelf ook lol aan beleven, zo hebben wij bij deze rondleiding ervaren! Halverwege komt dan een buurtbewoner wat wijn aanbieden omdat hij denkt dat de monnik wel dorst zal hebben? De “monnik” draagt een wijde manteljas en is voorzien van een staf en een kaarsenlamp. De persoon op zich is ook afgebeeld in het wapen van de stad München.

Deze combinatie werd mij verteld door de Belgische verzamelaarster Jana die van mij de hier afgebeelde kerstversiering kocht. Onderstaand haar tekst:

BischofsgrünEgbert,

Wat mij enorm is beginnen fascineren tijdens het verzamelen van oude kerstversiering is de symbolische betekenis die je kan terugvinden op kerststukken.Toen ik dus deze prachtige kerstman in mand kon bemachtigen en nader bekeek viel het me op dat het niet zoals in de boeken beschreven is een aangeklede pop maar een figuur met een gewaad, namelijk een pij!
Na verder speuren ben ik tot de ontdekking gekomen dat dit figuur het symbool is van de Duitse stad München (deelstad van Beieren) namelijk een monnik! München betekent letterlijk “de stad van de monniken”. Het zijn de monniken van de Benedictijner orde die de stad hebben opgericht, vandaar dat ook de monnik op het wapenschild staat”.

Jana


Het doet mij genoegen dat er nog een verzamelaarster is die net als ik haar bevindingen met anderen wil delen. Ondanks de duizenden verzamelaars van oude kerstversiering zijn er maar enkelen die de moeite nemen om daadwerkelijk iets uit te zoeken om de geschiedenis van de kerstversiering te ontrafelen. Jammer, heel jammer. Natuurlijk snap ik best dat verzamelaars niet altijd zin of de mogelijkheid hebben om onderzoek te doen. Maar vandaag de dag is via het Internet veel te vinden maar blijkbaar ontbreekt de tijd? Of is het gemakzucht? Laat een ander er maar tijd in stoppen? Dus beste mensen: wie weet er nog Duitse stadswapens waarin een monnik is afgebeeld? Zou dan een verder onderzoek in die plaats er misschien toe kunnen leiden dat we te weten komen of daar de versiering gemaakt is?
Net als bij de AJEKO-productie moet het toch mogelijk zijn om de concurrent van Jezelin op te sporen? Jezelin heeft toch niet voor niets zijn octrooien aangevraagd? Kom op Belgische verzamelaars; op naar de archieven!


BischofsgrünAankoop

Eén van de dagen moesten wij nog naar de Schäppelmaakster Rosa Ringwald. Zij woont in Hausach/Einbach en maakt nog steeds volgens de traditie Schäppels voor de “Jungfrauen”. In de Schäppel verwerkt zij ongeveer 2000 kralen en pailletten. Ze gebruikt zo’n 80 meter zilverdraad! Haar adres bleek hoog in de bergen te zijn waar de weg steeds smaller werd. Maar we zijn er gekomen. Rosa leeft met haar gezin en moeder in een traditionele boerderij die er al vele generatie staat. Ook haar moeder was Schäppelmaakster en toen ik er met Loes in 2012 was hoorden wij de verhalen van haar en hoe moeilijk het was om in bepaalde tijden aan glaskralen te komen. Kralen die, omdat glashutten in het Schwarzwald langzaam verdwenen waren, gehaald moesten worden uit Tsjechië. Deze problematiek vertelde ook Ursula Hülse. In ieder geval hebben wij de Duitse vertaling overhandigd en van haar kregen wij nog een paar potjes honing mee.

BischofsgrünIn het dorp een mooie uitbeelding van een wip-wap waar het meisje een Schäppel draagt. Op de afbeelding ernaast fotografeer ik de weg die wij afgelegd hebben en staan tussen de boerderijen waar de familie Ringwald in woont aan het einde van die weg. Het land rondom is in hun bezit en als zij vroeger naar het dorp gingen voor hun boodschappen moest dat lopend of met paard en wagen! Dan kom je de tijd wel door!
Op de collage ziet u nog een blikken trommel van 30cm breed. In het dorp, langs de hoofdweg, is een antiekwinkel. Omdat ik in 2012 op onze route er al een paar maal langs was gereden en binnen had gekeken zag ik daar het blik. De eigenaar wilde maar niet met de (hoge) prijs zakken. Op de voorlaatste dag dat ik terug zou gaan naar Nederland hem het laatste bod gedaan en gezegd “nu of nooit want ik kom niet meer terug”. Daarna nog naar Rosa geweest en op de terugweg zat de handelaar buiten met een paar mensen aan het bier. Ik mocht er bij komen zitten en hij had toch maar besloten om het blik aan mij te verkopen. De drank maar niet genomen maar wel het blik! Op de dag van onze terugkomst in Nederland, omdat wij het met de antiekhandelaar over de Schäppel hadden gehad, kreeg Loes een mail met daarbij foto’s. Daar was een antieke Schäppel op te zien met een vraagprijs van 2000 euro! Tja, als wij die daar hadden kunnen bewonderen waren wij misschien tot koop overgegaan. Om zoiets te kopen en geld over te maken en dan afwachten hoe de Schäppel de reis heeft doorstaan? Daar zijn we maar niet aan begonnen.

BischofsgrünIn de plaats Triberg de Duitse vertaling aan de conservator van het museum afgegeven. Hij was toevallig aanwezig maar had geen tijd voor ons. Wel het museum bekeken. Er zijn vele Schäppels te zien maar ook antieke glazen, klokken, muziekinstrumenten, spoorattributen en 50-60er jaren objecten. Al met al een mooi museum en de plaats Triberg is toeristisch dus is er nog veel meer te zien en er zijn goede restaurants.

Op de afbeelding een vrouw met op haar rug de haarvlecht met kralen en spiegeltjes en op haar hoofd de hoed met de rode bollen als teken dat ze nog ongetrouwd is. Zie voor meer uitleg blz. 26 van deel 3!

Heerlijk nog een dag als toerist naar Schiltach gegaan. Het dorp heeft een museum waar op een moderne wijze objecten worden getoond. Je kunt in het dorp, maar ook rondom, goed wandelen op de bergflanken. We hadden door het dorp (bijna)uit te lopen een trap gevonden. Zeer steil, maar nieuwsgierig dat we zijn, er tegenop gegaan en bovenaan werden we beloond met een prachtig uitzicht over het dorp. Rechtsboven in de collage.

Bischofsgrün

Op die afbeelding zijn tussen de bomen vakwerkwerkhuizen te zien. Middeleeuwse huizen die linksonder beter te zien zijn. Aan de rechterzijde is een apotheekmuseum gevestigd. Daarin de benodigdheden welke in de apotheek gebruikt werden. In de collage alleen nog de volle kelder maar op de begane grond staan nog duizenden voorwerpen. Zeer de moeite waard om te bezoeken. Als het regent zal het op de klinkers oppassen zijn.

Bischofsgrün

Bischofsgrün



Als je in het Schwarzwald aan het toeren bent kom je door dorpen waar het lijkt of de tijd daar stil heeft gestaan. In dit geval was dat een straat in Gengenbach.

Ook de natuur heeft zo z’n charme en dan zie je zomaar plotseling een waterval voor je!



BischofsgrünVan de 16 adressen die wij wilden bezoeken was het klederdrachtmuseum in Haslach de laatste. Het museum is gevestigd in een oud klooster van de “Kapuzinerorde”. Naast het klooster de Loretokapel en kloosterkerk die in 1630-1632 is gebouwd. Het museum laat meer dan honderd verschillende klederdrachten zien die in het Schwarzwald gedragen werden. In o.a. Duitsland zijn de klederdrachten nog wel eens buitenshuis te zien in de wat conservatieve dorpen maar ook op de speciale “Trachtenumzug”. Op zondag 10 juni 2018 was er nog eentje in Triberg waar honderden personen, volwassenen en kinderen, hun klederdracht presenteerden voor tienduizenden toeristen.

Bischofsgrün


Toen wij in het museum kwamen bleek dat de beheerder thuis was om te herstellen van hartproblemen die hij een paar maanden daarvoor gekregen had. Zijn vervanger zocht telefonisch contact en wij konden ‘s avonds op visite komen bij Alois Krafozyk.
Toch nog even het museum in gegaan en Netty laten zien waarom Loes en ik tijdens onze vorige bezoeken zo onder de indruk waren van de vele Schäppels en andere zaken die met de klederdracht te maken hadden. Wat een pracht en praal.

In de stad staan veel oude vakwerkhuizen en het is een genot om door de straten te wandelen. Dat dan ook maar gedaan en ja, een ijsje gaat er dan wel in! U heeft dat vast ook wel eens gehad dat als je op vakantie bent, je plotseling bekenden of familie tegen komt. Nu, dat gebeurde mij ook!

Bischofsgrün

Bischofsgrün

Toen wij avonds bij Alois kwamen stond de wijn en een stukje kaas al op ons te wachten. De avond vloog voorbij door al de verhalen die los kwamen. Alois bleef het maar raar vinden dat zo’n Hollander zich zo interesseerde in de geschiedenis van de Schäppel. Toch waardeerde hij het omdat er nu meer bekend was geworden over de achtergrond en de datering van de hoofdbedekking. Daarvoor bedankte hij mij nogmaals.

Het einde van onze reis kwam in zicht en de laatste dagen zijn we regelmatig naar het zwembad geweest. Omdat je toerist bent en officieel een onderdak hebt geboekt heb je gratis toegang op vertoon van je pensioninschrijving. Net als bij het openbaar vervoer. Je kunt dus je auto laten staan en gratis de bus of trein nemen om op de plaatsen te komen die hier besproken zijn. Of, als je het zuiden van het Schwarzwald wilt bezoeken, pak je als je daar toch bent de gratis trein naar Basel? Basel is een mooie stad met grote musea.

Netty en ik besloten deze reis af te sluiten met een etentje bij een Italiaans restaurant. Prachtig gelegen en het eten was geweldig.

Bischofsgrün

Bischofsgrün

Ik wil u nog attenderen op de Dorotheenhutte in Wolfach. De firma heeft zich daar in 1948 gevestigd.

Hier een overzicht van de werkvloer waar links de glasoven staat. Bezoekers kunnen bij de glasmakers hun wensen kenbaar maken en aan het eind van de dag hun bestelde vaas of iets dergelijks ophalen. Dan zou het gevormde object voldoende afgekoeld zijn zonder kans op breken!
Verder zijn er nog demonstraties bij een glasblazer “hoe maak ik een kerstversiering”. Museaal is er nog een uitgebreide collectie oud Boheems glas te bezichtigen.

Bischofsgrün

In het gebouw is een lange gang waarin, ik meen, 22 inpandige smalle vitrines staan die een overzicht laten zien van de antieke en oude kerstversiering. Niet allemaal daar gemaakt al wordt wel de suggestie gewekt. Ook Heksenballen, paddenstoelen, pieken en wattenpopjes zijn er nog te zien.

Bischofsgrün

In mijn overzicht heb ik alleen de bovenste glasplaten goed kunnen fotograferen maar ik hoop dat uw interesse toch gewekt is en een bezoek aan de glashut op uw lijstje komt te staan.

Dit was mijn verslag van de onderzoeken in Duitsland welke ik in 2009, 2010 en 2012 gedaan heb samen met Loes en met hulp van mijn vrouw Netty die alles verwerkt heeft tot leesbare teksten voor deel 3 en voor op de site. Daarom mijn dank aan beide dames!